Η σταδιακή απώλεια φορολογικών εσόδων από τα καύσιμα φέρνει στο προσκήνιο νέες μορφές επιβάρυνσης για τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, με την Ευρώπη να αναζητά δίκαιη αλλά και βιώσιμη λύση. Όπως εξετάζεται στη Βρετανία.
Τα τελευταία χρόνια, η μετάβαση στην ηλεκτροκίνηση έχει στηριχθεί δυναμικά από κρατικά κίνητρα: φοροαπαλλαγές, επιδοτήσεις αγοράς, ελεύθερη κυκλοφορία σε ζώνες περιορισμένης ρύπανσης και σημαντικά χαμηλότερα κόστη χρήσης. Ωστόσο, καθώς η ηλεκτροκίνηση περνά πλέον από τη φάση της ενίσχυσης στη φάση της εξισορρόπησης, αρκετές κυβερνήσεις -με πρώτη τη Βρετανία- εξετάζουν την εισαγωγή ενός νέου τέλους χρήσης των δρόμων, βασισμένου στην απόσταση που διανύει κάθε οδηγός.
Η λογική πίσω από αυτή τη σκέψη είναι απλή: τα έσοδα από τη φορολόγηση των καυσίμων – βασικός πυλώνας χρηματοδότησης της συντήρησης και ανάπτυξης του οδικού δικτύου – μειώνονται συνεχώς. Όσο περισσότερα μοντέλα φορτίζουν αντί να ανεφοδιάζονται, τόσο μεγαλώνει το δημοσιονομικό κενό. Και παρότι τα ηλεκτρικά προσφέρουν μειωμένο περιβαλλοντικό αποτύπωμα, δεν παύουν να επιβαρύνουν τις υποδομές με τον ίδιο τρόπο που το κάνει ένα συμβατικό αυτοκίνητο.
Σε αυτό το πλαίσιο, το μοντέλο της χρέωσης ανά χιλιόμετρο (pay-per-kilometre) αρχίζει να απασχολεί όχι μόνο το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ολλανδία, η Γερμανία και η Γαλλία. Η Ολλανδία, μάλιστα, σχεδιάζει ήδη να εφαρμόσει το σύστημα από το 2030, με βάση την ετήσια χιλιομετρική απόσταση κάθε οδηγού. Η ιδέα είναι να αντικατασταθούν οι παραδοσιακοί φόροι κυκλοφορίας και καυσίμων από ένα ενιαίο τέλος χρήσης, που θα βασίζεται στην πραγματική κατανάλωση του οδικού δικτύου.
Πρόκειται για μια εξέλιξη που – αν και εύλογη σε μακροοικονομικό επίπεδο – αλλάζει σημαντικά τα δεδομένα. Η ελκυστικότητα των ηλεκτρικών μοντέλων ως προς το κόστος χρήσης σταδιακά υποχωρεί, ενώ ο οδηγός θα κληθεί να υπολογίζει το συνολικό κόστος της καθημερινής του μετακίνησης με διαφορετικά κριτήρια. Η χρήση των δημόσιων δρόμων πλέον παύει να θεωρείται περίπου «δωρεάν» για τα ηλεκτρικά και αντιμετωπίζεται ως υπηρεσία που απαιτεί αντίτιμο, ανεξαρτήτως τεχνολογίας.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν αυτή η μετάβαση γίνεται με σωστούς όρους. Η χρονική συγκυρία δεν είναι η ιδανική, καθώς η αγορά ηλεκτρικών αντιμετωπίζει ήδη προκλήσεις: υψηλό κόστος αγοράς, περιορισμένη αυτονομία σε ορισμένες περιπτώσεις, αργή ανάπτυξη του δικτύου φόρτισης και αβεβαιότητα γύρω από την υπολειμματική αξία. Η προσθήκη νέων χρεώσεων – έστω και δικαιολογημένων – δημιουργεί εύλογο προβληματισμό ως προς τη δυναμική της αγοράς και τον ρυθμό υιοθέτησης των μηδενικών εκπομπών.
Η Ευρώπη καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη για φορολογική σταθερότητα και τη διατήρηση του κινήτρου για μετάβαση στην ηλεκτροκίνηση. Η λύση δεν είναι να τιμωρηθεί ο οδηγός που έκανε τη στροφή, αλλά να διαμορφωθεί ένα νέο, διαφανές και αναλογικό πλαίσιο, όπου όλοι θα συμμετέχουν με βάση τη χρήση και όχι την τεχνολογία. Και το κρίσιμο σημείο είναι η αξιοπιστία της εφαρμογής: από το πώς θα μετριέται η χιλιομετρική απόσταση, μέχρι το αν οι υποδομές θα βελτιώνονται ανταποδοτικά.
Σε κάθε περίπτωση, το «προνόμιο» των χαμηλών φόρων για τα ηλεκτρικά μοντέλα δεν θα κρατήσει για πάντα. Όπως και η ίδια η τεχνολογία, έτσι και το φορολογικό πλαίσιο εξελίσσεται. Το ζητούμενο είναι αυτό να γίνει με δικαιοσύνη και με ξεκάθαρο στρατηγικό σχεδιασμό – όχι με μέτρα που αποθαρρύνουν τον καταναλωτή, αλλά με πολιτικές που δημιουργούν ένα σταθερό, μακροπρόθεσμα βιώσιμο περιβάλλον για όλους.
