Τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα εξακολουθούν να απολαμβάνουν σημαντικά φορολογικά προνόμια στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Όμως, όσο αυξάνεται η διείσδυσή τους στην αγορά, τόσο εντείνεται η συζήτηση για νέες μορφές φορολόγησης που θα αντικαταστήσουν τα έσοδα τα οποία χάνονται από τη σταδιακή εγκατάλειψη της βενζίνης και του diesel.
Για περισσότερα από δέκα χρόνια, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επένδυσαν δισεκατομμύρια ευρώ ώστε να επιταχύνουν τη μετάβαση στην ηλεκτροκίνηση. Επιδοτήσεις αγοράς, απαλλαγές από τα τέλη κυκλοφορίας, χαμηλότεροι φόροι ταξινόμησης, δωρεάν στάθμευση και προνομιακή πρόσβαση σε ορισμένες ζώνες κυκλοφορίας αποτέλεσαν βασικά κίνητρα για την αγορά ενός ηλεκτρικού αυτοκινήτου.
Σήμερα, όμως, η εικόνα αρχίζει να αλλάζει. Τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα δεν αποτελούν πλέον μια μικρή εξειδικευμένη κατηγορία. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ACEA, το πρώτο εξάμηνο του 2026 κατέκτησαν το 20,7% των νέων ταξινομήσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ σε χώρες όπως η Νορβηγία το ποσοστό τους στις νέες πωλήσεις ξεπερνά πλέον το 90%.
Η επιτυχία αυτή δημιουργεί ένα νέο δεδομένο. Όσο λιγότερα αυτοκίνητα καταναλώνουν βενζίνη ή diesel, τόσο μειώνονται τα δημόσια έσοδα που μέχρι σήμερα προέρχονταν από τη φορολογία των καυσίμων. Έτσι, η συζήτηση δεν αφορά πλέον το αν τα ηλεκτρικά θα πρέπει να συνεισφέρουν στα δημόσια ταμεία, αλλά τον τρόπο με τον οποίο θα γίνει αυτό.
Το κράτος δεν εισπράττει χρήματα μόνο από την αγορά ενός αυτοκινήτου. Ένα σημαντικό μέρος των εσόδων προέρχεται από τον ειδικό φόρο κατανάλωσης στα καύσιμα, τον ΦΠΑ που επιβάλλεται στη βενζίνη και το diesel, τα τέλη κυκλοφορίας, αλλά και διάφορες τοπικές χρεώσεις που σχετίζονται με τη χρήση του οδικού δικτύου.
Με την εξάπλωση των ηλεκτρικών αυτοκινήτων, η κατανάλωση καυσίμων μειώνεται σταδιακά και μαζί της περιορίζονται και τα αντίστοιχα φορολογικά έσοδα. Για πολλές κυβερνήσεις, αυτό αποτελεί ήδη μια σημαντική πρόκληση, καθώς οι φόροι αυτοί χρηματοδοτούν σε μεγάλο βαθμό τη συντήρηση των οδικών υποδομών αλλά και άλλες δημόσιες δαπάνες. Οι πρώτες αλλαγές έχουν ήδη ξεκινήσει σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.
Το Ηνωμένο Βασίλειο αποτελεί ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα. Τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα έχουν ήδη ενταχθεί στο σύστημα Vehicle Excise Duty, ενώ από το 2028 προβλέπεται η εφαρμογή του eVED, δηλαδή μιας πρόσθετης χρέωσης περίπου 3 πενών ανά διανυόμενο μίλι. Παρά τις εντυπώσεις που δημιουργήθηκαν από ορισμένα δημοσιεύματα, το συγκεκριμένο μέτρο δεν αποτελεί ευρωπαϊκή οδηγία ούτε σημαίνει ότι τα ηλεκτρικά θα φορολογούνται περισσότερο από τα αυτοκίνητα με κινητήρα εσωτερικής καύσης. Στόχος είναι να αρχίσουν να συμβάλλουν και αυτά στη χρηματοδότηση των δημόσιων εσόδων, καθώς αυξάνεται συνεχώς ο αριθμός τους.
Στη Νορβηγία, τη χώρα που θεωρείται ο παγκόσμιος πρωτοπόρος στην ηλεκτροκίνηση, αρκετά από τα προνόμια που ίσχυαν τα προηγούμενα χρόνια έχουν ήδη περιοριστεί. Ο ΦΠΑ έχει επανέλθει για τα ακριβότερα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, ενώ πολλές τοπικές αρχές έχουν μειώσει τις εκπτώσεις σε διόδια, στάθμευση και άλλες παροχές.
Στην Ολλανδία μειώνονται σταδιακά τα φορολογικά πλεονεκτήματα για τα εταιρικά ηλεκτρικά αυτοκίνητα, ενώ στη Δανία εφαρμόζεται μια προοδευτική επαναφορά του φόρου ταξινόμησης, ο οποίος τα πρώτα χρόνια της ηλεκτροκίνησης ήταν ιδιαίτερα χαμηλός.
Στη Γερμανία, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση σταμάτησε τα περισσότερα προγράμματα επιδότησης αγοράς ηλεκτρικών αυτοκινήτων και πλέον η συζήτηση επικεντρώνεται σε νέες μορφές φορολόγησης που θα βασίζονται περισσότερο στη χρήση των δρόμων παρά στον τύπο του κινητήρα.
Το μεγάλο ερώτημα είναι γιατί τα ηλεκτρικά δεν μπορούν απλώς να φορολογηθούν όπως τα βενζινοκίνητα. Η απάντηση είναι πιο σύνθετη απ’ όσο φαίνεται. Η βενζίνη και το diesel φορολογούνται εύκολα, αφού κάθε λίτρο που πωλείται σε ένα πρατήριο περιλαμβάνει συγκεκριμένους φόρους.
Στην περίπτωση της ηλεκτροκίνησης, όμως, η ενέργεια μπορεί να προέρχεται από πολλές διαφορετικές πηγές. Κάποιος φορτίζει αποκλειστικά στο σπίτι, άλλος χρησιμοποιεί δημόσιους φορτιστές, άλλος επωφελείται από δωρεάν φόρτιση στον χώρο εργασίας, ενώ αρκετοί ιδιοκτήτες καλύπτουν μεγάλο μέρος των αναγκών τους μέσω φωτοβολταϊκών συστημάτων. Αυτό καθιστά πολύ πιο δύσκολη την επιβολή ενός ενιαίου φόρου αντίστοιχου με εκείνον των καυσίμων.
Για τον λόγο αυτό, αρκετές κυβερνήσεις εξετάζουν εναλλακτικές λύσεις. Ανάμεσα στα σενάρια που συζητούνται βρίσκονται η χρέωση ανά χιλιόμετρο, τα τέλη χρήσης του οδικού δικτύου, η φορολόγηση ανάλογα με το βάρος του αυτοκινήτου, νέα ετήσια τέλη κυκλοφορίας ή ακόμη και πρόσθετες χρεώσεις στη δημόσια φόρτιση.
Κανένα από αυτά τα μοντέλα δεν έχει επικρατήσει μέχρι σήμερα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αντίθετα, κάθε χώρα αναζητά τη δική της φόρμουλα, ανάλογα με τον βαθμό διείσδυσης της ηλεκτροκίνησης και τις ανάγκες των δημόσιων οικονομικών της.
Στην Ελλάδα, τα αμιγώς ηλεκτρικά αυτοκίνητα εξακολουθούν να απαλλάσσονται από τα τέλη κυκλοφορίας, ενώ συνεχίζουν να απολαμβάνουν σημαντικά φορολογικά κίνητρα και προνόμια σε σχέση με τα συμβατικά μοντέλα. Παράλληλα, τα προγράμματα επιδότησης αγοράς μπορεί να έχουν περιοριστεί (σε ότι αφορά το ύψος της επιδότησης) σε σχέση με τα πρώτα χρόνια εφαρμογής τους, καθώς η αγορά ωριμάζει, αλλά συνεχίζουν να υφίστανται.
Προς το παρόν δεν υπάρχει κάποια επίσημη πρόταση για επιβολή νέων φόρων στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα στην Ελλάδα. Ωστόσο, οι χώρες που βρίσκονται αρκετά χρόνια μπροστά στην ηλεκτροκίνηση δείχνει ότι όσο αυξάνεται ο αριθμός τους τόσο εντείνεται και η συζήτηση για έναν δικαιότερο τρόπο συμμετοχής τους στα δημόσια έσοδα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα ηλεκτρικά θα χάσουν το βασικό οικονομικό τους πλεονέκτημα. Αντίθετα, οι περισσότερες αναλύσεις συγκλίνουν στο ότι θα συνεχίσουν να φορολογούνται ευνοϊκότερα από τα αυτοκίνητα βενζίνης και diesel, καθώς έχουν χαμηλότερες εκπομπές ρύπων και μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα κατά τη χρήση τους. Ωστόσο, η περίοδος κατά την οποία τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα απολάμβαναν σχεδόν πλήρη φορολογική ασυλία φαίνεται ότι πλησιάζει στο τέλος της.
Καθώς η ηλεκτροκίνηση μετατρέπεται σταδιακά από κίνητρο σε κανονικότητα, οι κυβερνήσεις καλούνται να βρουν μια νέα ισορροπία: να συνεχίσουν να ενθαρρύνουν τις μετακινήσεις μηδενικών εκπομπών, χωρίς όμως να στερηθούν τα δισεκατομμύρια ευρώ που μέχρι σήμερα εισέπρατταν από τη φορολογία των συμβατικών καυσίμων.
