Η CATL προτείνει να αναλαμβάνει η Κίνα την ανακύκλωση των χρησιμοποιημένων μπαταριών ηλεκτρικών αυτοκινήτων της Ευρώπης, προσφέροντας χαμηλότερο κόστος αλλά δημιουργώντας νέους προβληματισμούς για την εξάρτηση από το Πεκίνο.
Η ανακύκλωση των μπαταριών εξελίσσεται σε ένα ακόμη πεδίο ανταγωνισμού ανάμεσα στην Ευρώπη και την Κίνα. Αυτή τη φορά, στο επίκεντρο βρίσκεται μια πρόταση της CATL, του μεγαλύτερου κατασκευαστή μπαταριών στον κόσμο, η οποία θα μπορούσε να περιορίσει σημαντικά το κόστος για τις ευρωπαϊκές αυτοκινητοβιομηχανίες. Υπάρχει όμως ένα σημαντικό ζήτημα: η Ευρώπη κινδυνεύει να εξαρτηθεί ακόμη περισσότερο από την κινεζική βιομηχανία.
Η ιδέα προέρχεται από τον Robin Zeng, πρόεδρο και διευθύνοντα σύμβουλο της CATL, ο οποίος υποστηρίζει ότι η κατασκευή νέων εγκαταστάσεων ανακύκλωσης στην Ευρώπη απαιτεί τεράστιες επενδύσεις, τη στιγμή που η Κίνα διαθέτει ήδη την απαραίτητη τεχνολογία και παραγωγική υποδομή.
Η πρότασή του είναι σχετικά απλή. Οι ευρωπαϊκές αυτοκινητοβιομηχανίες θα συγκεντρώνουν τις χρησιμοποιημένες μπαταρίες των ηλεκτρικών αυτοκινήτων, θα τις στέλνουν στην Κίνα για επεξεργασία και στη συνέχεια θα παραλαμβάνουν τις ανακτημένες πρώτες ύλες, όπως λίθιο, νικέλιο και κοβάλτιο, ώστε να χρησιμοποιηθούν ξανά στην παραγωγή νέων μπαταριών.
Με αυτόν τον τρόπο, σύμφωνα με τον επικεφαλής της CATL, οι Ευρωπαίοι κατασκευαστές θα μπορούσαν να αποφύγουν το υψηλό κόστος δημιουργίας μιας ολοκληρωμένης βιομηχανίας ανακύκλωσης.
Η κινεζική εταιρεία στηρίζει την πρότασή της και στην τεχνολογική υπεροχή που θεωρεί ότι διαθέτει στον συγκεκριμένο τομέα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται, οι εγκαταστάσεις της μπορούν να ανακτούν έως και το 99,6% του νικελίου, του κοβαλτίου και του μαγγανίου, καθώς και το 91% του λιθίου από τις χρησιμοποιημένες μπαταρίες.
Τα ποσοστά αυτά είναι ιδιαίτερα υψηλά, αν και αποτελούν στοιχεία της ίδιας της εταιρείας και δεν μπορούν να συγκριθούν απευθείας με τη συνολική απόδοση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, όπου χρησιμοποιούνται διαφορετικές τεχνολογίες και μέθοδοι επεξεργασίας.
Για να γίνει κατανοητή η σημασία της συγκεκριμένης πρότασης, χρειάζεται να εξεταστεί τι συμβαίνει όταν μια μπαταρία ηλεκτρικού αυτοκινήτου φτάσει στο τέλος της ωφέλιμης ζωής της.
Αφού αποσυναρμολογηθεί και υποστεί την κατάλληλη επεξεργασία, τα επιμέρους στοιχεία της μπορούν να τεμαχιστούν και να μετατραπούν σε ένα υλικό γνωστό ως «black mass», δηλαδή μαύρη μάζα. Πρόκειται για ένα μείγμα που περιέχει πολύτιμα υλικά από τα ηλεκτρόδια, τα οποία μπορούν στη συνέχεια να διαχωριστούν και να ανακτηθούν μέσω εξειδικευμένων χημικών διαδικασιών.
Το συγκεκριμένο στάδιο της ανακύκλωσης είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς επιτρέπει την επιστροφή των πρώτων υλών στην παραγωγική διαδικασία. Είναι όμως και ένα από τα πιο απαιτητικά, τόσο τεχνολογικά όσο και οικονομικά.
Εδώ ακριβώς εντοπίζεται το πλεονέκτημα της Κίνας, η οποία έχει επενδύσει εδώ και χρόνια σε εγκαταστάσεις επεξεργασίας μπαταριών και διαθέτει μια ιδιαίτερα ανεπτυγμένη εφοδιαστική αλυσίδα. Αντίθετα, η ευρωπαϊκή βιομηχανία βρίσκεται ακόμη στη διαδικασία δημιουργίας των απαραίτητων υποδομών.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (JRC), η υφιστάμενη ευρωπαϊκή δυναμικότητα θα μπορούσε να επεξεργάζεται περίπου το 50% έως 65% της μαύρης μάζας που παράγεται στην ΕΕ. Ωστόσο, σημαντικό μέρος αυτής της δυναμικότητας παραμένει αναξιοποίητο, ενώ υπάρχουν ακόμη ελλείψεις στις εγκαταστάσεις που ανακτούν τις τελικές πρώτες ύλες.
Το πρόβλημα είναι ότι η πρόταση της CATL έρχεται σε αντίθεση με τη στρατηγική που ακολουθούν οι Βρυξέλλες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να διατηρήσει εντός των συνόρων της όσο το δυνατόν περισσότερα κρίσιμα υλικά, περιορίζοντας τις εξαγωγές αποβλήτων μπαταριών προς χώρες εκτός ΟΟΣΑ.
Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ έχει προχωρήσει στην ταξινόμηση των αποβλήτων μπαταριών ιόντων λιθίου και της μαύρης μάζας ως επικίνδυνων αποβλήτων. Πρόκειται για μια σημαντική εξέλιξη, καθώς η ευρωπαϊκή νομοθεσία απαγορεύει την εξαγωγή τέτοιων αποβλήτων προς χώρες εκτός ΟΟΣΑ για ανάκτηση υλικών. Η Κίνα δεν ανήκει στον συγκεκριμένο οργανισμό, επομένως το σχέδιο που περιγράφει ο Zeng δεν μπορεί να εφαρμοστεί ελεύθερα με το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο.
Η ευρωπαϊκή στρατηγική συνδέεται και με τις νέες απαιτήσεις για την κατασκευή μπαταριών. Από τις 18 Αυγούστου 2031, οι μπαταρίες ηλεκτρικών αυτοκινήτων που περιέχουν τα αντίστοιχα μέταλλα θα πρέπει να διαθέτουν συγκεκριμένα ελάχιστα ποσοστά ανακυκλωμένων υλικών: 16% για το κοβάλτιο, 6% για το λίθιο και 6% για το νικέλιο.
Από το 2036 οι απαιτήσεις θα αυξηθούν περαιτέρω, φτάνοντας στο 26% για το κοβάλτιο, στο 12% για το λίθιο και στο 15% για το νικέλιο. Αυτό σημαίνει ότι η ανακύκλωση θα αποκτήσει ολοένα μεγαλύτερη σημασία για το κόστος και τη δυνατότητα παραγωγής νέων ηλεκτρικών αυτοκινήτων.
Η Ευρώπη έχει ήδη αρχίσει να κινείται προς αυτή την κατεύθυνση. Η Mercedes-Benz έχει δημιουργήσει εγκατάσταση ανακύκλωσης μπαταριών στη Γερμανία, ενώ και άλλες εταιρείες επενδύουν σε αντίστοιχες υποδομές. Στόχος δεν είναι μόνο η αξιοποίηση των παλιών μπαταριών, αλλά και η δημιουργία μιας εφοδιαστικής αλυσίδας που θα περιορίζει την ανάγκη εισαγωγής πρώτων υλών.
Από οικονομική άποψη, η πρόταση της CATL έχει λογική. Η αξιοποίηση υπαρχουσών εγκαταστάσεων στην Κίνα θα μπορούσε να είναι φθηνότερη από την κατασκευή νέων εργοστασίων στην Ευρώπη. Ωστόσο, μια τέτοια επιλογή θα μετέφερε εκτός ΕΕ όχι μόνο την επεξεργασία των χρησιμοποιημένων μπαταριών, αλλά και ένα σημαντικό μέρος της τεχνογνωσίας και της προστιθέμενης αξίας.
Επιπλέον, ακόμη κι αν οι ανακτημένες πρώτες ύλες επέστρεφαν στην Ευρώπη, οι αυτοκινητοβιομηχανίες θα εξακολουθούσαν να εξαρτώνται από τις κινεζικές εγκαταστάσεις, το κόστος των υπηρεσιών τους και τις συνθήκες του διεθνούς εμπορίου.
Αυτό είναι και το βασικό δίλημμα για τις Βρυξέλλες. Η ανακύκλωση στην Ευρώπη απαιτεί μεγαλύτερες επενδύσεις σήμερα, αλλά μπορεί να εξασφαλίσει μεγαλύτερη ανεξαρτησία σε βάθος χρόνου. Αντίθετα, η επιλογή μιας φθηνότερης λύσης στην Κίνα θα μπορούσε να μειώσει άμεσα τα έξοδα των κατασκευαστών, ενισχύοντας όμως μια εξάρτηση που η ευρωπαϊκή βιομηχανία προσπαθεί ήδη να περιορίσει.
Για την CATL, πάντως, η ανακύκλωση αποτελεί έναν ακόμη τομέα στον οποίο μπορεί να επεκτείνει την παρουσία της πέρα από την κατασκευή μπαταριών. Για την Ευρώπη, το ερώτημα είναι αν θα επιλέξει να πληρώσει περισσότερο για να αποκτήσει δική της τεχνολογία και υποδομές ή αν θα συνεχίσει να βασίζεται στην Κίνα, αυτή τη φορά ακόμη και για την ανάκτηση των υλικών από τις χρησιμοποιημένες μπαταρίες της.


