Ο νέος Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας προβλέπει πρόστιμα που φτάνουν τις χιλιάδες ευρώ, πολυήμερη αφαίρεση διπλώματος και υποτροπή που μπορεί να υπολογίζεται ακόμη και σε βάθος πενταετίας.
Ο νέος Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας έφερε σημαντικά αυστηρότερες ποινές, με στόχο να περιορίσει τις επικίνδυνες συμπεριφορές και να βελτιώσει την οδική ασφάλεια. Η αυστηρότερη αντιμετώπιση της οδήγησης υπό την επήρεια αλκοόλ, της χρήσης κινητού και της παραβίασης του κόκκινου σηματοδότη κινείται αναμφίβολα προς τη σωστή κατεύθυνση. Ωστόσο, ορισμένες από τις προβλέψεις του νόμου δημιουργούν ερωτήματα ως προς την αναλογικότητα των κυρώσεων και τον τρόπο εφαρμογής τους.
Δεν είναι τυχαίο ότι το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών προετοιμάζει ήδη τροποποιήσεις, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η επανεξέταση των ποινών για ορισμένες παραβάσεις στάθμευσης. Σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες, εξετάζεται η αύξηση των χρηματικών προστίμων με ταυτόχρονη μείωση του χρόνου αφαίρεσης της άδειας οδήγησης. Οι αλλαγές δεν έχουν ακόμη ψηφιστεί, αλλά δείχνουν ότι η σχέση ανάμεσα στη σοβαρότητα μιας παράβασης και στην ποινή που επιβάλλεται χρειάζεται σε ορισμένες περιπτώσεις καλύτερη ισορροπία.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η στάθμευση πάνω σε πεζοδρόμιο. Σύμφωνα με το άρθρο 38 του νέου ΚΟΚ, η συγκεκριμένη παράβαση κατατάσσεται στην κατηγορία Ε2-Β και τιμωρείται με πρόστιμο 150 ευρώ και αφαίρεση της άδειας οδήγησης για 20 ημέρες.
Αυτό σημαίνει ότι ένας οδηγός που θα σταθμεύσει τρεις διαφορετικές φορές πάνω σε πεζοδρόμιο μέσα σε έναν χρόνο, χωρίς να εμπλέκεται ράμπα ή αποκλειστική θέση ΑμεΑ, θα κληθεί να πληρώσει συνολικά 450 ευρώ. Για καθεμία από τις τρεις παραβάσεις προβλέπεται επίσης ξεχωριστή κύρωση αφαίρεσης διπλώματος διάρκειας 20 ημερών, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι οι ημέρες εκτελούνται συνεχόμενα.
Προφανώς, η κατάληψη ενός πεζοδρομίου δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως κάτι ασήμαντο. Εμποδίζει την κίνηση των πεζών, των παιδικών καροτσιών και συχνά των ατόμων με κινητικές δυσκολίες. Ωστόσο, η στέρηση της άδειας οδήγησης για 20 ημέρες, ακόμη και στην πρώτη παράβαση, δημιουργεί προβληματισμό ως προς την καταλληλότητα της συγκεκριμένης ποινής, ιδιαίτερα όταν το αυτοκίνητο αποτελεί απαραίτητο εργαλείο για την εργασία κάποιου.
Υπάρχει όμως και μια λιγότερο γνωστή πρόβλεψη του ΚΟΚ. Εάν ένα αυτοκίνητο παραμείνει παράνομα σταθμευμένο στο ίδιο σημείο για περισσότερες από τρεις ώρες μετά την πρώτη βεβαίωση, μπορεί να καταγραφεί νέα παράβαση. Μάλιστα, το άρθρο 110 χαρακτηρίζει τη συνέχιση της παράνομης στάθμευσης πέραν του τρίωρου ως υποτροπή.
Με άλλα λόγια, ο οδηγός μπορεί να δεχθεί δεύτερη κλήση χωρίς να έχει μετακινήσει καθόλου το αυτοκίνητό του. Εφόσον περάσει και δεύτερο τρίωρο, προβλέπεται η μεταφορά του, ενώ όταν παρεμποδίζεται η κυκλοφορία ή η πρόσβαση ΑμεΑ, η απομάκρυνση μπορεί να πραγματοποιηθεί αμέσως.
Η λογική της διάταξης είναι να αποτρέψει την παρατεταμένη κατάληψη χώρων όπου απαγορεύεται η στάθμευση. Από την άλλη, δημιουργείται ένα ενδιαφέρον νομικό και πρακτικό ζήτημα: κατά πόσο μια συνεχιζόμενη παράβαση πρέπει να αντιμετωπίζεται ως νέα υποτροπή, όταν δεν έχει μεσολαβήσει διαφορετική ενέργεια του οδηγού;
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση, καθώς η υποτροπή στο παράνομο παρκάρισμα δεν σημαίνει ότι ενεργοποιούνται αυτομάτως τα ιδιαίτερα υψηλά πρόστιμα της πενταετίας. Η απλή στάθμευση σε πεζοδρόμιο δεν περιλαμβάνεται στον ειδικό κατάλογο παραβάσεων που επισύρουν 1.000 ευρώ στη δεύτερη παράβαση και 2.000 ευρώ στην τρίτη.
Αντίθετα, η συγκεκριμένη κλιμάκωση εφαρμόζεται, μεταξύ άλλων, στη στάθμευση σε ράμπες και αποκλειστικές θέσεις ΑμεΑ. Σε περίπτωση δεύτερης τέτοιας παράβασης μέσα σε πέντε χρόνια, το πρόστιμο φτάνει τα 1.000 ευρώ και συνοδεύεται από αφαίρεση διπλώματος για 180 ημέρες. Στην τρίτη παράβαση, εντός πενταετίας από την αμέσως προηγούμενη, η χρηματική ποινή αυξάνεται στα 2.000 ευρώ και η αφαίρεση της άδειας οδήγησης φτάνει το ένα έτος.
Για τις συγκεκριμένες περιπτώσεις σοβαρής υποτροπής προβλέπεται επίσης υποχρέωση εκπαίδευσης και εξέτασης για την επαναχορήγηση της άδειας οδήγησης, αφού ολοκληρωθεί η περίοδος αφαίρεσης και εκπληρωθούν οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Η στάθμευση σε ράμπα ή θέση ΑμεΑ αποτελεί σοβαρή αντικοινωνική συμπεριφορά, καθώς μπορεί να στερήσει από έναν άνθρωπο τη δυνατότητα πρόσβασης και μετακίνησης. Η αυστηρή αντιμετώπισή της είναι δικαιολογημένη. Το ερώτημα αφορά περισσότερο τη διάρκεια της περιόδου υποτροπής και την απότομη κλιμάκωση των χρηματικών κυρώσεων, οι οποίες μπορεί να φτάσουν σε ποσά ιδιαίτερα υψηλά για τα ελληνικά εισοδήματα.
Η πενταετής υποτροπή δεν περιορίζεται στις συγκεκριμένες παραβάσεις στάθμευσης. Ο ΚΟΚ προβλέπει αυστηρή κλιμάκωση και για άλλες σοβαρές παραβάσεις, όπως η χρήση κινητού κατά την οδήγηση, η μη χρήση ζώνης ασφαλείας, η παραβίαση STOP ή κόκκινου σηματοδότη και η ιδιαίτερα μεγάλη υπέρβαση του ορίου ταχύτητας, με διαφοροποιήσεις ανάλογα με την παράβαση και τις συνθήκες της.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και ο τρόπος με τον οποίο διαπιστώνεται η υποτροπή. Σύμφωνα με το άρθρο 110, δεν αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση να έχει επιδοθεί στον οδηγό η προηγούμενη έκθεση βεβαίωσης παράβασης. Επομένως, μπορεί να καταγραφεί νέα παράβαση ακόμη και αν ο οδηγός δεν έχει ενημερωθεί επισήμως για την προηγούμενη.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη αποκτά μεγαλύτερη σημασία με την επέκταση των ηλεκτρονικών ελέγχων και των καμερών. Πέρα από την επιβολή μιας ποινής, ζητούμενο είναι και η έγκαιρη ενημέρωση του παραβάτη, ώστε να γνωρίζει τι έκανε και να έχει τη δυνατότητα να αλλάξει τη συμπεριφορά του.
Ανάλογα ερωτήματα προκύπτουν και σε χαμηλότερες κατηγορίες παραβάσεων. Για παράδειγμα, η κατηγορία Ε1-Β προβλέπει χρηματικό πρόστιμο 30 ευρώ, αλλά συνοδεύεται από αφαίρεση διπλώματος για 10 ημέρες. Η διαφορά ανάμεσα στο μικρό χρηματικό ποσό και στην πρακτική συνέπεια της στέρησης της άδειας είναι χαρακτηριστική.
Για έναν επαγγελματία που χρησιμοποιεί καθημερινά το αυτοκίνητό του, οι δέκα ή οι είκοσι ημέρες χωρίς δίπλωμα μπορεί να έχουν πολύ μεγαλύτερες οικονομικές συνέπειες από το ίδιο το πρόστιμο. Αυτός είναι άλλωστε ένας από τους λόγους για τους οποίους το υπουργείο εξετάζει αλλαγές στη σχέση χρηματικών και διοικητικών ποινών για ορισμένες παραβάσεις στάθμευσης.
Πέρα από τις επιμέρους διατάξεις, υπάρχει και το ευρύτερο ζήτημα του ύψους των προστίμων. Ένα ποσό 1.000 ή 2.000 ευρώ δεν έχει την ίδια βαρύτητα για όλους τους πολίτες. Για κάποιον με υψηλό εισόδημα μπορεί να αποτελεί μια σημαντική αλλά διαχειρίσιμη επιβάρυνση, ενώ για έναν χαμηλόμισθο ενδέχεται να αντιστοιχεί σε εισόδημα αρκετών εβδομάδων ή και μηνών.
Η αποτελεσματικότητα των κυρώσεων, πάντως, δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το ύψος τους. Εξίσου σημαντική είναι η συχνότητα των ελέγχων και η βεβαιότητα ότι όποιος παρανομεί θα εντοπιστεί και θα τιμωρηθεί. Ένα ιδιαίτερα υψηλό πρόστιμο δύσκολα μπορεί από μόνο του να αλλάξει τη συμπεριφορά των οδηγών, εάν η πιθανότητα ελέγχου παραμένει μικρή.
Στην περίπτωση της παράνομης στάθμευσης, η κατάσταση περιπλέκεται και από την έλλειψη οργανωμένων χώρων σε πολλές ελληνικές πόλεις. Αυτό ασφαλώς δεν δικαιολογεί την κατάληψη πεζοδρομίων, διαβάσεων ή θέσεων ΑμεΑ, αποτελεί όμως ένα πραγματικό πρόβλημα που δεν αντιμετωπίζεται μόνο με την επιβολή υψηλότερων προστίμων.
Οι τροποποιήσεις που σχεδιάζει το υπουργείο αποτελούν μια ευκαιρία να επανεξεταστούν ορισμένες από τις παραπάνω προβλέψεις, χωρίς να αποδυναμωθεί η βασική φιλοσοφία του ΚΟΚ. Η οδική ασφάλεια δεν βελτιώνεται απλώς με ολοένα αυστηρότερες ποινές, αλλά με κανόνες που εφαρμόζονται συστηματικά, γίνονται κατανοητοί από τους οδηγούς και αντιμετωπίζουν κάθε παράβαση ανάλογα με τη σοβαρότητά της.




