Έχεις διανύσει μόλις πέντε χιλιόμετρα, αλλά η ένδειξη αυτονομίας έχει μειωθεί κατά 30. Λίγο αργότερα, χωρίς να έχεις ανεφοδιάσει το αυτοκίνητο, βλέπεις τα διαθέσιμα χιλιόμετρα να αυξάνονται. Πώς εξηγείται αυτό;
Η υπολειπόμενη αυτονομία είναι από τις ενδείξεις που παρακολουθούμε περισσότερο στον πίνακα οργάνων, ειδικά όταν το καύσιμο λιγοστεύει ή η μπαταρία πλησιάζει σε χαμηλό επίπεδο φόρτισης. Κάποιες φορές, όμως, ο αριθμός των διαθέσιμων χιλιομέτρων αλλάζει με τρόπο που μοιάζει παράλογος. Μπορεί να μειωθεί πολύ περισσότερο από την απόσταση που διανύσαμε ή ακόμη και να αυξηθεί ενώ συνεχίζουμε να οδηγούμε. Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν πρόκειται για βλάβη, αλλά για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο υπολογιστής ταξιδιού.
Η ένδειξη αυτονομίας δεν είναι μια ακριβής μέτρηση της απόστασης που απομένει, αλλά μια εκτίμηση με βάση το διαθέσιμο καύσιμο ή την ενέργεια της μπαταρίας και τις συνθήκες κατανάλωσης. Το αυτοκίνητο δεν γνωρίζει πώς θα εξελιχθεί η διαδρομή μας, οπότε χρησιμοποιεί δεδομένα από την πρόσφατη οδήγηση για να υπολογίσει πόσο μακριά μπορούμε να φτάσουμε.
Σε ένα αυτοκίνητο βενζίνης ή πετρελαίου, θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι αρκεί μια απλή διαίρεση της ποσότητας καυσίμου με τη μέση κατανάλωση. Στην πράξη, όμως, οι σύγχρονοι υπολογιστές ταξιδιού δίνουν ιδιαίτερη βαρύτητα και στην κατανάλωση των τελευταίων χιλιομέτρων, ώστε η πρόβλεψη να προσαρμόζεται όταν αλλάζει ο τρόπος οδήγησης.
Για παράδειγμα, έπειτα από αρκετή ώρα σε αυτοκινητόδρομο με σταθερή ταχύτητα, το αυτοκίνητο μπορεί να εμφανίζει αυτονομία 500 χιλιομέτρων. Αν στη συνέχεια βρεθούμε σε έντονη κυκλοφορία, με συνεχείς στάσεις και επιταχύνσεις, η κατανάλωση αυξάνεται και η εκτίμηση αναθεωρείται. Έτσι, η ένδειξη μπορεί να μειωθεί κατά αρκετές δεκάδες χιλιόμετρα, παρότι έχουμε διανύσει πολύ μικρότερη απόσταση.
Το ίδιο συμβαίνει σε μια μεγάλη ανηφόρα. Ο κινητήρας χρειάζεται περισσότερη ενέργεια για να κινήσει το αυτοκίνητο, οπότε η κατανάλωση ανεβαίνει. Ο υπολογιστής λαμβάνει υπόψη αυτή τη μεταβολή και περιορίζει την προβλεπόμενη αυτονομία. Όταν όμως περάσουμε την κορυφή και αρχίσουμε να κατεβαίνουμε, τα δεδομένα αλλάζουν ξανά.
Με επιλεγμένη σχέση στο κιβώτιο και χωρίς να πατάμε το γκάζι, ο κινητήρας μπορεί να διακόψει προσωρινά τον ψεκασμό καυσίμου. Το αυτοκίνητο συνεχίζει να κινείται, αλλά εκείνη τη στιγμή δεν καταναλώνει ουσιαστικά καύσιμο. Καθώς η πρόσφατη μέση κατανάλωση μειώνεται, ο υπολογιστής αναπροσαρμόζει την πρόβλεψη και μπορεί να εμφανίσει περισσότερα διαθέσιμα χιλιόμετρα.
Δεν έχει προστεθεί βέβαια καύσιμο στο ρεζερβουάρ. Απλώς, με βάση τις νέες συνθήκες, το αυτοκίνητο υπολογίζει ότι η ποσότητα που απομένει αρκεί για μεγαλύτερη απόσταση.
Στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα το φαινόμενο μπορεί να είναι ακόμη πιο έντονο, καθώς η κατανάλωση επηρεάζεται σημαντικά από την ταχύτητα, τη θερμοκρασία, τις ανηφόρες και τη χρήση του κλιματισμού ή της θέρμανσης. Μια διαδρομή στον αυτοκινητόδρομο με υψηλή ταχύτητα μπορεί να μειώσει γρήγορα την προβλεπόμενη αυτονομία, ενώ η επιστροφή σε πιο ήπιους ρυθμούς μπορεί να την αυξήσει αισθητά.
Εδώ υπάρχει και μια ουσιαστική διαφορά. Στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα η μπαταρία μπορεί πράγματι να ανακτήσει ενέργεια όσο το όχημα κινείται. Κατά την επιβράδυνση ή το φρενάρισμα, ο ηλεκτροκινητήρας λειτουργεί ως γεννήτρια και μετατρέπει μέρος της κινητικής ενέργειας σε ηλεκτρική. Σε μια μεγάλη κατηφόρα, επομένως, όχι μόνο περιορίζεται η κατανάλωση, αλλά μπορεί να αυξηθεί και η αποθηκευμένη ενέργεια. Αυτό εξηγεί γιατί ορισμένες φορές η αυτονομία ανεβαίνει αισθητά χωρίς να έχουμε συνδέσει το αυτοκίνητο σε φορτιστή.
Ένα ενδιαφέρον παράδειγμα συναντάμε στα ηλεκτρικά μοντέλα της Renault, όπως το Renault 5 E-Tech. Στον ψηφιακό πίνακα οργάνων, εκτός από την τρέχουσα εκτίμηση αυτονομίας, εμφανίζεται και ένα εύρος πιθανών χιλιομέτρων, με ξεχωριστές ενδείξεις για την πόλη και τον αυτοκινητόδρομο. Για παράδειγμα, ενώ η υπολειπόμενη αυτονομία μπορεί να υπολογίζεται στα 190 χλμ., η αντίστοιχη εκτίμηση για αστική οδήγηση φτάνει τα 220 χλμ., ενώ στον αυτοκινητόδρομο περιορίζεται στα 107 χλμ. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα χρήσιμη πληροφορία, καθώς δείχνει με απλό τρόπο πόσο μπορεί να αλλάξει η πραγματική αυτονομία ανάλογα με τις συνθήκες οδήγησης.
Υπάρχει όμως και ένας άλλος παράγοντας που επηρεάζει τις ενδείξεις στα αυτοκίνητα με κινητήρα εσωτερικής καύσης. Πρόκειται για τον τρόπο με τον οποίο μετριέται η ποσότητα καυσίμου στο ρεζερβουάρ. Στα περισσότερα αυτοκίνητα χρησιμοποιείται ένας αισθητήρας στάθμης με πλωτήρα, ο οποίος ακολουθεί την επιφάνεια του καυσίμου. Μόνο που το καύσιμο δεν παραμένει ακίνητο όσο οδηγούμε.
Σε μια έντονη στροφή, κατά την επιτάχυνση ή σε μια μεγάλη ανηφόρα, η βενζίνη ή το πετρέλαιο μετακινείται μέσα στο ρεζερβουάρ, επηρεάζοντας προσωρινά τη μέτρηση. Για να μην ανεβοκατεβαίνει συνεχώς ο δείκτης καυσίμου, το ηλεκτρονικό σύστημα εξομαλύνει τις ενδείξεις, αξιοποιώντας διαδοχικές μετρήσεις αντί να εμφανίζει αμέσως κάθε μεταβολή.
Η επίδραση αυτή μπορεί να γίνει πιο αισθητή όταν το καύσιμο βρίσκεται σε χαμηλό επίπεδο. Μάλιστα, σε ορισμένα αυτοκίνητα, όταν η στάθμη πλησιάζει στο ελάχιστο, ο υπολογιστής σταματά να εμφανίζει συγκεκριμένο αριθμό χιλιομέτρων και στη θέση του παρουσιάζει παύλες ή μια προειδοποίηση ανεφοδιασμού. Με αυτόν τον τρόπο αποφεύγει να δώσει στον οδηγό μια εκτίμηση με μεγάλο περιθώριο σφάλματος.
Αξίζει επίσης να γνωρίζουμε ότι δεν χρησιμοποιούν όλοι οι κατασκευαστές τον ίδιο τρόπο υπολογισμού. Κάποια αυτοκίνητα δίνουν μεγαλύτερη βαρύτητα στην πρόσφατη κατανάλωση, ενώ άλλα εξετάζουν μεγαλύτερο διάστημα οδήγησης. Στα ηλεκτρικά, ο υπολογισμός μπορεί να λαμβάνει υπόψη ακόμη περισσότερα δεδομένα, όπως τη θερμοκρασία της μπαταρίας, την κατανάλωση των συστημάτων κλιματισμού και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τη διαδρομή που έχουμε επιλέξει στο σύστημα πλοήγησης.
Επομένως, όταν η αυτονομία μειώνεται απότομα σε μια ανηφόρα ή αυξάνεται στην κατηφόρα, δεν σημαίνει ότι ο υπολογιστής ταξιδιού έχει πρόβλημα. Απλώς προσαρμόζει την πρόβλεψή του στις συνθήκες που επικρατούν εκείνη τη στιγμή. Η ένδειξη είναι ένας χρήσιμος οδηγός, όχι μια εγγύηση για τα χιλιόμετρα που απομένουν.
Γι’ αυτό, ιδιαίτερα όταν το καύσιμο ή η φόρτιση βρίσκεται σε χαμηλό επίπεδο, είναι προτιμότερο να διατηρούμε ένα λογικό περιθώριο ασφαλείας αντί να βασιζόμαστε στο τελευταίο χιλιόμετρο που εμφανίζεται στον πίνακα οργάνων.
